Unha iniciativa de voluntariado ambiental impulsada por Verdegaia para recuperar a biodiversidade e combatir a eucaliptización da Galiza.

FAITE BRIGADISTA!

Unha iniciativa de voluntariado ambiental para recuperar a biodiversidade e combater a eucaliptización da Galiza

Apúntate!

As Brigadas Deseucaliptizadoras

promoven accións de restauración ambiental en áreas con valores ambientais degradados ou ameazados pola eucaliptización estando abertas á participación de persoas voluntarias e titulares de parcelas de monte



18 de agosto, as Brigadas toman Rebordelo

O día 18 de agosto as Brigadas deseucaliptizadoras inician os seus traballos coa Comunidade do Monte Veciñal en Man Comñun de Rebordelo, nas terras de Cotobade. A Comunidade de Rebordelo está comprometida na aposta por un novo modelo de relación co medio, sostible con criterio ambiental e baseado na multifuncionalidade onde se valorice o patrimonio e os recursos ecosistémicos que nos prove o noso monte. Para participar nesta acción, que comezará ás 10 da mañá, cumpre enviar un correo electrónico a brigadas@verdegaia.org confirmando a participación ata o día 12 de agosto (ademais de estar previamente inscrita como brigadista). Desde xeito

A proposta de traballo para o próximo 18 de agosto sitúase nunha zona do territorio comunitario que foi invadida por eucaliptos colonizando espazos de matogueira e parte dunha carballeira de gran extension pero en distintas fases de desenvolvemento. Esta área viuse afectada pola vaga de lumes de 2017 co drama acontecido nesa noite negra que nos visitou “Ophelia”. Isto, ademais de supor un duro golpe á Comunidade, que perdeu varios cultivos silvicolas de piñeiro, próximos á corta e sustitución por frondosas, deixou a Comunidade, que ocupa 300 hectáreas, nunha situación difícil.

A Comunidade de Rebordelo quere crear unha Área de Conservación dentro da comunidade que ocuparía dous terzos da superficie, adicada á conservación ambiental e uso público, xerando un cordón de proteción de frondosas que protexa a aldea como ata agora da triste realidade do lume. Nesta área atópanse os nosos abastecementos de auga, as zonas de produción micolóxica e de production de castaña que se están a desenvolver. No resto do territorio estanse avaliando posibilidades doutros aproveitamentos como a apicultura ou gandaría en extensivo.

Desde a Comunidade apelouse ás Brigadas para axudar na consolidación desta área de protección, para erradicar a colonización de eucaliptos e acacias (principalmente dealbata e melanoxylom) no monte, unha vez que require traballo manual minucioso inasumible económicamente para a Comunidade, envellecida e reducida en poboación. Por iso se fai un apelo á participación nesta roga, somando o apoio das persoas que valoran o noso patrimonio e queren ser partícipes da súa conservación e rexeneración.

O territorio do Monte Veciñal de Rebordelo representa unha mostra ecolóxica e etnoráfica da paisaxe en transición entre as serras litorais e a dorsal galega. Por este motivo responde a unha biodiversidade moi particular xa que atopamos especies características de distintas faixas ecolóxicas. Serve de corredor ecolóxico entre as dúas áreas de especial conservación dentro do concello de Cotobade: O Río Lérez, ZEPVN (zona de especial protección dos valores naturais) e LIC (lugar de importancia comunitaria), que discorre polo Concello con tramos ben conservados de bosque de galería ou ameneiral ribeiro en canto á vexetación, coas correspondentes especies faunísticas asociadas ao río e ao bosque de ribeira; e a Serra do Cando, ZEPVN (zona de especial protección dos valores naturais) e LIC (lugar de importancia comunitaria), situada ao leste do Concello, dentro da Dorsal Galega, con notables extensións de matogueira xunto con pequenas carballeiras e pequenas superficies de turbeiras e torgueiras con esfagno.

O monte comunal de Rebordelo posúe os seus propios valores ecolóxicos. Neste entorno atopamos bosques de frondosas en bo estado de conservación, zona transición climática entre clima oceánico húmido e mediterraneizado. Cabe resaltar a convivencia de grande variedade especies do xénero Quercus, robur, pyrenaica, petraea, suber, segundo a altitude, alén doutras especies de frondosas, abundan as bidueiras, salgueiros, sabugueiros, castiñeiros, loureiros estripeiros etc. Especialmente resaltables serían as zonas de bosque mixto entre carballos e acibeiras que son representativas de bosques maduros e moi pouco frecuentes. Atópanse tres hátitats de tipo prioritario os xa citados coma valores do concello pero que carecían de protección e plan de usos e xestión, cousa que se está a remediar na comunidade implantando dende hai anos un novo modelo de xestión sostible e multifuncional.

Crónica deseucaliptizadora da roga de 7 de julho em Frojám

As Brigadas nasceram aqui mesmo! Em janeiro de 2017 vinte voluntárias começavam os trabalhos de deseucaliptização numa pequena faixa do monte vicinhal de Frojám, onde se pretendia facilitar a regeneração natural com carvalho e outras frondosas nativas. Numa superfície contígua, na mesma roga de fai algo mais de um ano, atacava-se uma mancha de mimosas que começava a penetrar pola linde Oeste do monte. E ainda no mês de outubro de 2017, após a corta de eucalipto realizada no verão, outra roga reflorestava os claros com espécies nativas de ribeira. Desta volta, já com as Brigadas, estava na hora de consolidar o trabalho feito.

Na faixa deseucaliptizada em janeiro de 2017 voltava a haver grossos pés de euclipto, que forom tombados à machada polas 20 brigadistas participantes na convocatória de 7 de julho, deixando intactos os carvalhos, salgueiros, sobreiras e azivros. Na zona de ribeira, os rebrotes eram ainda pequenos, ainda que muito mais numerosos, devendo machacar pé a pé. Não será a última volta, ainda que o número de “falhos” nos pés de eucalipto (por seca ou fungo) é bom indicador do avanço na boa direção. Ainda neste ano, durante o inverno, será necessária outra intervenção na zona de regenerado natural, podando os carvalhos e roçando manualmente o mato para consolidar os pés existentes.

Esta é só uma das zonas de intervenção na Área Conservada pola Comunidade Vizinhal de Frojám, na que se pretende intensificar os trabalhos de restauração ambiental durante o outono e inverno deste ano e do que vem, plantando vários milheiros de árvores nativas em zonas ganhadas ao eucalipto. A próxima roga já está programada para o dia 23 de setembro, quando se continuará consolidando o trabalho feito e machacando rebrotes de eucalipto nas zonas ganhadas a esta espécie exótica invasora nos dous últimos anos.

8 de xullo, as Brigadas súmanse á restauración do Monte de Padróns

As Brigadas Deseucaliptizadoras veñen de sumarse ao proxecto de restauración ambiental do monte veciñal en man común de Padróns, en Ponteareas, gravemente afectado polos lumes do pasado ano. Aínda que veciñas e veciños e voluntariado de fóra da parroquia veñen actuando xa de forma continuada, a primeira participación das Brigadas está programada para o domingo 8 de xullo e limitada a 10 efectivos por cuestións de loxística. Para se apuntar, compre enviar un correo electrónico ao enderezo das Brigadas.

Organizados por quendas e tarefas, veciños e veciñas das Cortellas traballan para restablecer o patrimonio natural e reparar as feridas causadas polo lume. A primeira medida urxente foi espallar palla polo monte nas zonas que máis posibilidades tiñan de erosion, facendo fincapé nas pendentes grandes e sen vexetación que quedaron desprotexidas. O segundo paso foron os traballos de limpeza parar preparar, co que se foi cortando, distintas liñas de nivel de contención buscando o nivel de pendente para impedir que baixara a terra. Posteriormente, realizáronses traballos de plantación de árbores autóctonas como bidueiros, carballos, castiñeiros, loureiro e árbores froiteiras salvaxes que, agora, ocupan algunhas zonas dos montes queimados. As brigadistas centraranse o próximo día 8 en “descubrir” as árbores que se plantaron no pasado inverno e que xa están tapadas polo fento e entutoralas (con caña de bambú que levaremos nós o día antes).

Este proxecto naceu dunha reunión de veciños que se convocou despois dos lumes de outubro de 2017 para falar de qúe podían facer os veciños para axudar ó monte. Nesta reunión acordouse entre outras cousas subir ó monte o último domingo de cada mes para facer traballos voluntarios. Dende aqueles inicios ata o de agora, foron quen de estender palla nunha gran superficie, talar zonas de pino e eucalipto que quedaban cerca das casas, repoboar estas zonas e outras con frondosas autóctonas, organizar o festival “Música polo noso Monte” (que foi un auténtico éxito) para recaudar fondos, arreglar camiños, facer cortafogos verdes, un viveiro propio, actividades cos nenos,  organizar cursos relacionados co sector ambiental, etc…

 

7 de xullo, continuamos deseucaliptizando Froxán

O sábado 7 de xullo continúan os traballos dedeseucaliptización (e desta volta tamén desacaciación) na Área Conservada pola Comunidade Veciñal de Froxán, en Lousame. Desta volta os traballos centraranse na eliminación de rebotes de eucalipto nunha zona de bosque de ribeira na que cortaron eucaliptos e plantaron frondosas no verán e outono do ano pasado. Nesta pequena zona coexisten os hábitats naturais prioritarios 5230* e 91E0* así como o hábitat 9230 e covas con importantes colonias de morcegos de ferradura, unha especie incluída no catálogo galego de especies ameazadas. Na mesma zona observáronse outras especies incluidas no mesmo catálogo, como Dryopteris guanchica, Chioglossa lusitanica, Rana iberica, Schistostega pennata, etc.

Os traballos en Froxán comezarán ás 10 da mañá, máis é imprescindíbel estar no punto de encontro (que será comunicado ás persoas inscritas) ás 9h30 para irmos xuntas á zona da intervención. Para participar nesta acción é imprescindíbel en primeiro lugar estar inscrito como Brigadista no proxecto, o que se pode facer por medio deste formulario, e ademais de indicar o compromiso expreso de acudir á convocatoria de 7 de xullo mediante un correo electrónico a brigadas@verdegaia.org Agradécese que nos notifiquedes se tendes algún requerimento alimentario especial para tentar que no albaroque haxa algo para vós. A data límite para apuntarse é o 2 de xullo para poder organizar ben a comida e demais loxística.

Crónica da roga deseucaliptizadora do Castro de Bexo

Eran ás 9:30h do sábado 16 de xuño e comezaban a chegar ata a Cruz do Avelán voluntarios e voluntarias de toda Galicia: de Ribeira, de Compostela, de Vigo, de Vilaboa, de Ponteareas, de Ferrol, da Coruña, de Ames, de Mondariz, de Poio, de Lousame, de Ourense, de Rianxo, de Pontecesures, de Teo e por suposto de Dodro, que acudiron á roga. Joám da Brigada Deseucaliptizadora do Barbanza traía as ferramentas, ían chegando os tractores de Xurxo e de Ares de Bexo, coordinados pola A.C. Unidade Veciñal de Dodro, para transportar dende este lugar ós brigadistas, para non ateigar de vehículos as proximidades do Castro. Como nunha procesión foron os tractores cargados de xente e ilusión para afrontar o traballo, e de auga fresca e froita que a AA.VV. de San Xoán de Laíño se encargou de proveer.

Ás 10h. empezaron os traballos de eliminación de rebrotes dos eucaliptos e a baixada da rama que quedou na parte alta do castro trala corta que se fixo fai un ano.

Ás 12h. fixemos unha paradiña para refrescarnos e repoñer forzas con unha pouca froita, que tamén aproveitamos para que Carlos Otero Vilariño, arqueólogo director do proxecto, nos explicara brevemente en que consistirán os traballos no futuro e para indicar que o traballo das brigadas deseucaliptizadoras lle parece moi interesante para recuperación do patrimonio castrexo que aínda está asoballado pola presenza do eucalipto.

Despois dun magnífico traballo dos brigadistas, que deixaron completamente limpo de rebrotes e de rama todo o entorno, fixemos unha visita por todo o castro con Carlos Otero de guía que nos explicou o sentido do castro e as súas funcións, tanto en época castrexa como na altomedieval. Coas vistas á Ría de Arousa e ó tramo final do Río Ulla, os e as brigadistas preguntaban polos castrexos, as funcións das inmensas murallas, os suevos, os vikingos, o control do territorio… Moito nos prestaron as indicacións de Carlos Otero.

E rematamos cun espléndido albaroque na área recreativa da Cruz do Avelán que organizou a AA.VV. de San Xoán de Laíño.

E aínda houbo folgos para ir a ver os Petróglifos de Bouza Badín! Alá fomos unha boa cantidade de brigadistas a ver os cervos, as coviñas, os círculos concéntricos que fai mais de 4000 anos fixeron os devanceiros da zona.

Agradecer a Joám Evans, a Verdegaia, a Comunidade de Montes da Cruz do Avelán, a AA.VV. de San Xoán de Laíño e por suposto a A.C. Unidade Veciñal de Dodro que coordinou todo o operativo.

Por Xoán Xosé Vicente Franco

16 de xuño: recuperamos o patrimonio do Castro de Bexo, en Dodro

O Castro de Bexo, en Dodro, como tantos outros elementos do patrimonio cultural galego que acollen os nosos montes, encóntrase degradado e oculto pola invasión de eucalipto que non só impide o seu coñecemento e gozo pola sociedade se non que, lume após lume, converte esta paraxe única e con espectaculares vistas da ría de Arousa e brañas do Ulla nun deserto baixo aparencia verde. Por iso, o sábado 16 de xuño temos convocada unha nova roga e albaroque en Bexo, en parcería coa Asociación Cultural Unidade Veciñal de Dodro. Os traballos comezarán ás 10 da mañá, máis é imprescindíbel estar no punto de encontro (que será comunicado ás persoas inscritas) ás 9h30 para irmos xuntas á zona da intervención.

Para participar nesta acción é imprescindíbel en primeiro lugar estar inscrito como Brigadista no proxecto, o que se pode facer por medio deste formulario, e ademais de indicar o compromiso expreso de acudir á convocatoria de 16 de xuño mediante un correo electrónico a brigadas@verdegaia.org Agradécese que nos notifiquedes se tendes algún requerimento alimentario especial para tentar que no albaroque haxa algo para vós. A data límite para apuntarse é o 11 de xuño para poder organizar ben a comida e demais loxística.

O Castro de Bexo, tamén coñecido como “As Murallas” está catalogado por Patrimonio e é un dos asentamentos máis grandes de toda a zona, pola súa posición estratéxica. No último ano a Comunidade do Monte Veciñal en Man Común de Bexo ten acordado a súa recuperación, redactando un proxecto de xestión arqueolóxica que inclúe a erradicación do eucalipto en todo o seu perímetro. Tamén nos últimos anos se realizaron varias intervencións de retirada desta especie, adicándose esta roga a machacar os brotes de rexenerado que saíran despois da última corta. As seguintes cortas están pendentes das preceptivas autorizacións.

Finalizados os traballos, ofrecerá unha presentación e visita guiado do castro o arqueólogo Carlos Otero-Vilariño, responsábel polo proxecto de xestión arqueolóxica deste xacemento e co-editor da “Atlas arqueolóxico da paisaxe galega”.

Crónica da 1ª Brigada desacaciadora de Lentille

O pasado sábado 28 de maio estivemos en Lentille (parroquia da Pena, Cenlle) de anfitrións das Brigadas Deseucaliptizadoras de Verdegaia. Brigadas “desacaciadoras”, neste caso, e particularmente de erradicación de Acacia dealbata, coñecida como “mimosa”. Contra as 10 da mañán xa chegaran os perto de 30 brigadistas voluntarios de todo o país: así de Ourense e do Carballiño como de Vigo, Compostela, Lugo, e tantos lugares; mesmo desde Ferrol viñeran madrugando tantísimo!

O comezo dos traballos foi complicado porque o terreno era irregular e incómodo e porque as acacias están moi mestas, van altas e pesan. E a cada vez que deitabamos unha, porse a colleito naquel camiño pedregueiro entre muros e sucalcos era complicado. Máis os voluntarios estiveran moi atentos e unha vez avanzado un primeiro bocado en cada frente, as brigadas traballaron a eito deitando acacias, desfacéndoas e amoreando pra transportalas, con coidado e sen incidencias.

Avanzouse moitísimo. O traballo foi duro máis rendeu. E ainda tivemos a sorte de, malia a previsión do tempo ser de trebóns e moita auga, gozarmos dun día solleiro que permitiu os cativos brincar cos boomerangs ou na cama elástica e a todos rematar os traballos cun alboroque ao aire libre no medio da aldea, de par do Regueiro e á sombra devalante dunha carballa centenaria. O xantar foi variado e abondoso e o viño artesanal da aldea. E coidamos que ninguén marchou con fame nin sede.

Logo, na hora do café e os licores, improvisamos un modesto obradoiro sobre o combate contra a vespa velutina. Contamos como elaborar trampas e apeiros pra eliminar raíñas en niños primarios sen danar o niño usando botellas de plástico e un pouco aramio. E fixemos unha demostración práctica de coado e reposición nunha trampa en funcionamento amarrada a unha camelia no medio da aldea. Para quen queira saber mais, estivo o Lolo Andrade hai uns meses informándonos nunha palestra organizada polo concello de Cenlle e máis nós e el sabe mais ca calquera sobre o combate contra a velutina.

E pra acabar a dixestión fomos camiñar de vagar entre as viñas e as colmeas, e polos montes de Lentille para termos unha mellor idea da dimensión da ameaza mais tamén pra imaxinarmos xuntos un futuro diferente e comprometérmonos pra turrar por esa mudanza.

Toda a nosa gratitude aos brigadistas e a Verdegaia e o noso compromiso pra seguir participando nestas xornadas onde vaia cadrando. A vindeira ocasión en Dodro! Vémonos aló!

Paulo e Su – 2ª Brigada, Ribeiro

O 26 de maio a tombar acacias en Lentille (Cenlle)

O sábado 26 de maio bótase ao monte a Brigada do Ribeiro dentro das Brigadas Deseucaliptizadoras, só que desta vez para eliminar pés de Acacia nunha parcela de 1 hectárea e media na aldea de Lentille, concello de Cenlle. Como no resto do Ribeiro, a proliferación da acacia debido aos incendios e abandono convirteuse nun problema de primeira magnitude. Neste caso, a intervención centrarase nunha parcela de Lentille orixinalmente vinculada á igrexa e que leva en estado de abandono desde os anos 1970. Os actuais propietarios pretenden recuperar os valores naturais da mesma así como os canais e pozos de rego antigos, coa súa biodiversidade asociada. A intervención manual terá como obxectivo eliminar os pés de acacia mantendo as árbores autóctonas que conseguiron sobrevivir (carballos, érvedos, etc.) para introducir no próximo inverno froiteiras bravas.

Para participar nesta acción é imprescindíbel en primeiro lugar estar inscrito como Brigadista no proxecto, o que se pode facer por medio deste formulario, e ademais de indicar o compromiso expreso de acudir á convocatoria de 26 de maio mediante correo a brigadas@verdegaia.org O límite de persoas participantes fíxase en 30 para facilitar os traballos de modo que se irán cubrindo por orde de inscrición. Agradécese que nos notifiquedes se tendes algún requerimento alimentario especial para tentar que no albaroque haxa algo para vós. A data límite para apuntarse é o 20 de maio para poder organizar ben a comida e demais loxística.

Comezaremos os traballos ás 10 da mañá e pararemos para o albaroque por volta das 14:00. Despois do albaroque, na parte da tarde, haberá foliada, paseo pola zona (na que destacan a Casa Grande de Lentille e as vistas do val do Ávia) e un pequeno obradoiro práctico sobre o combate contra a velutina. Vémonos no monte!

Crónica da 1ª Brigada do Barbanza en Froxán

O lançamento do projecto das Brigadas deseucaliptizadoras teve lugar o dia 22 de abril de 2018 na Área Conservada pola Comunidade Vizinhal de Froxán (ICCA) em Lousame, implicando a própria Comunidade do Monte Vizinhal em Mão Comum e a Sociedade Histórica e Cultural Coluna Sanfins. Ambas as duas entidades tinham ensaiado em numerosas ocasiões durante o ano anterior o esquema de trabalho e voluntariado ambiental por volta da “roga” e “alvoroque”, mais recentemente numa campanha de micromecenado “deseucaliptizador” lançado em colaboração com Verdegaia e que tem ainda imenso trabalho por diante. Esta primeira intervenção das Brigadas estabelece de feito uma sinergia com o trabalho já feito e previsto.

Aproveitando as semanas prévias com chuva, na parte da manhã as mais de 40 pessoas participantes plantaram quase 700 árvores nativas (fundamental carvalhos e bidueiros, mas também avelaneiras, érvedos e cereijeiras) em claros rodeados de carvalheira na zona da “Costaneira” na que nos meses prévios a Comunidade eliminou várias massas de Eucalipto e Pinus radiata, fomentando a sucessão florestal e a consolidação de uma ampla massa de frondosas autóctones. Ao mesmo tempo, macharam-se os eucaliptos que com a chuva voltaram a agromar nas semanas prévias.

O alvaroque teve lugar já de volta em Frojám, sendo um tempo para o convívio, troca de ideias e preparação para o futuro. Após o café, roscão e licores, voltamos ao monte, continuando a plantação de mais 200 pés de frondosas nativas numa zona mais alta do monte, a “Volta dos Carros”. Continuamos logo a seguir para a zona húmida do Campo de Lamas, onde a Comunidade desenvolve um projecto de restauração de uma branha hidroturbosa que foi seleccionado com outros três de todo o Estado como caso piloto do livro Guía Práctica: “Cómo planificar proyectos de custodia para adaptarse al cambio climático en las regiones vulnerables de España” (pode-se conhecer com detalhe o projecto nesse mesmo documento). Lá removeram-se pés de Pinus radiata da zona onde nos anos 1970 os serviços florestais do Estado abriram um canal de drenagem, um dos principais fatores de degradação da zona húmida.

Durante o dia gravaram-se ainda materiais audiovisuais para dous pequenos vídeos divulgativos do projecto das Brigadas, com os quais finalizamos a crónica desta primeira roga e alvoroque deseucaliptizador! Até a próxima!

Lanzamos as Brigadas! 21 de abril en Froxán


O próximo sábado 21 de abril lánzase publicamente o proxecto das Brigadas deseucaliptizadoras cunha xornada de traballo na Área Conservada pola Comunidade Veciñal de Froxán, en Lousame. A acción é a primeira das programadas en Froxán e actuará sobre varios hábitats de interese comunitario (9230) e interese prioritario (5230*, 91E0*, 4020*) nos que se eliminarán especies exóticas invasoras, particularmente eucalipto e acacia. As intervencións realízanse en sinerxia coas iniciativas de restauración de hábitats degradados que promoven a Comunidade do Monte Veciñal en Man Común de Froxán e a Sociedade Histórica e Cultural «Coluna Sanfins».

As participantes deben estar en Froxán (ver mapa) ás 10:00 para iniciar os traballos ás 10:30. A organización proporcionará luvas e ferramenta, así como o xantar de albaroque para todas a persoas voluntarias. Para participar é necesario inscribirse como brigadista ata o día 16 de abril indicando a disponibilidade para participar e calquera preferencia ou restricción alimentaria.

  • Vale máis unha terra con árbores nos montes que un Estado con ouro nos bancos ― CASTELAO
© 2018: Brigadas deseucaliptizadoras